Er is geen planeet B

Het zal je niet ontgaan zijn: het is snikheet in Nederland. Deze week wordt het naar verwachting – met temperaturen van 35 graden of hoger – zelfs tropisch warm. Het KNMI heeft inmiddels voor heel Nederland – met uitzondering van het Waddengebied – code oranje afgekondigd vanwege extreme hitte. Hoewel ‘het weer’ en ‘het klimaat’ niet dezelfde dingen zijn, is de aanhoudende hitte op dit moment wel degelijk het gevolg van de opwarming van de Aarde. Gemiddeld is de temperatuur sinds 1900 wereldwijd met 0,8 graden gestegen. In Nederland doen we dingen graag dubbel, dus hier is de temperatuur gestegen met maar liefst 1,7 graden. Je zou verwachten dat het land in rep en roer is, maar niets minder is waar.

Toegegeven; op het strand is het goed vertoeven. Omdat heel Nederland in vakantiemodus staat is er bovendien weinig geklaag over het weer. Er hoeft niet langer afgereisd te worden naar de Cote d’Azur of andere Franse kusten voor een leuke gezonde teint; het strand van ’s Gravenzande is ver genoeg. Kinderen bouwen er zandkastelen, tieners dobberen rond op opblaasbare eenhoorns, kortom: zomerpret alom.

Toch is er wel degelijk iets ernstigs aan de hand. Gezamenlijk kunnen we misschien wel argeloos zorgeloze zomer spelen, maar iedere ochtend worden we weer herinnerd aan het oplopende kwik. Klimaatverandering door de opwarming van de Aarde is een wetenschappelijk feit waar we nu al mee geconfronteerd worden. Het is niet iets van de toekomst, het is iets van het nú. En toch gebeurt er, naast een hoop politiek gewauwel en voornemens, zo verdomd weinig om de gevolgen ervan te reduceren.

In New York gingen afgelopen weekend honderden jongeren de straat op om te demonstreren tegen klimaatverandering. Ze eisen van politici aldaar beleidsverandering. De jongeren, velen in hun tienerjaren, beseffen dat zij degenen zullen zijn die uiteindelijk de rekening van klimaatverandering zullen moeten betalen. Ze pikken het niet langer dat politici wegduiken, hun kop in het zand steken of in het hoogste geval – Trump – zelfs doen alsof klimaatverandering geen wetenschappelijk bewezen feit is. Met de kop in het zand wordt de rekening doorgeschoven naar de volgende generatie.  

Straks – en zo ver is straks niet eens, we hebben het al over 2050 – zitten wij met de gebakken peren.

Er moet iets gebeuren en het moet nú. Voormalig president van Ierland, Mary Robinson, probeert nu de andere helft van de samenleving – de vrouwen – te engageren. Ze pleit in een nieuwe podcastserie voor een feministische oplossing voor klimaatverandering. Dat doet ze niet alleen omdat de schaarse vrouwen in topposities beter zijn in het sluiten van overeenkomsten, maar vooral om de wereld erop te wijzen dat vrouwen onevenredig hard worden getroffen door de effecten van klimaatverandering. Wie denkt dat de opwarming van de Aarde genderneutraal is, komt namelijk bedrogen uit, aldus Robinson. Vrouwen zijn – zelfs in de hedendaagse maatschappijen – kwetsbaarder dan mannen. Bij natuurrampen worden zij dan ook harder getroffen(.pdf); zo komen vrouwen die werkloos raken door een natuurramp nadien moeilijker aan een nieuwe baan en is er meer kans dat ze te maken krijgen met seksueel geweld en andere vormen van sekse gebaseerd geweld. Wanneer je naast de factor vrouw ook nog rekening houdt met huidskleur en economische klasse, dan kun je je voorstellen dat na bijvoorbeeld orkaan Katrina, zwarte vrouwen in New Orleans, driedubbel gedupeerd waren. En dat is dan het westerse gedeelte van de wereld.

In de Subsahara zijn de vrouwen doorgaans verantwoordelijk voor de watertoevoer; met de toenemende droogte betekent het dat ze daar steeds meer tijd – in de brandende zon – aan kwijt zijn. In een mooie interactive schrijven de Verenigde Naties wat het gevolg van meer droogte door klimaatverandering is voor vrouwen; er vindt meer geweld tegen vrouwen plaats, moedersterfte neemt toe, meer kinderen worden uitgehuwelijkt – om zo minder monden te hoeven voeden. Honger onder vrouwen neemt sowieso toe; zij zijn vaak de laatsten in het gezin die zich mogen voeden. En als ze zich al mogen voeden, dan krijgen zij te weinig voedingsstoffen binnen. Armoede neemt toe, land wordt gestolen, hygiëne neemt af, leefstandaarden verslechteren, onderwijs wordt “bijzaak” en zo nog een hele rits aan zaken die het maatschappelijke gevolg zijn van klimaatverandering.

Klimaatvluchtelingen

De VN heeft becijferd dat tussen 2020 en 2050 zo’n 250.000 mensen zullen komen te overlijden door ondervoeding, malaria, diaree of door hitte als gevolg van de opwarming van de Aarde. Je kunt je voorstellen dat zo’n vooruitzicht zal leiden tot een grote vluchtelingenstroom. Sloegen in 2015 nog 20 miljoen mensen op de vlucht voor een stijgend zeeniveau, storm en droogte, in 2050 zullen er naar schatting van de United Nations University maar liefst 200 miljoen mensen op de vlucht zijn geslagen. Tweehonderdmiljoen. Een studie van het wetenschappelijke blad The Lancet spreekt zelfs over 1 miljard mensen dat op de vlucht zal slaan. 

Waar zullen ze heen vluchten, wanneer we in Europa al moeite hebben met de verdeling van een handje vol Syrische vluchtelingen? Niemand die het weet. Ook daarover wordt de kop in het zand gestoken. De heren politici zijn niet bezig met dat toekomstperspectief; veel liever vullen ze de gaten in de wand en klappen ze vervolgens kirrend in hun handen. ‘Kijk eens, de economische crisis is voorbij! Het gaat goed!’ Het is maar vanuit welk perspectief je ernaar kijkt.

De UNHCR zit in zijn maag met de term ‘klimaatvluchtelingen’. Enerzijds vanwege het stigma van het woord ‘vluchteling’ – het is al zo verdomd moeilijk om landen en hun inwoners zover te krijgen dat ze hun harten en hun huizen openen voor hen die op de vlucht zijn geslagen voor oorlog en terreur – en anderzijds vanwege de afspraken zoals opgesteld in de Geneefse Conventie over de status van vluchtelingen. Een vluchteling is volgens de afspraken iemand die voor oorlog en geweld vlucht, of gevlucht is vanwege mogelijke vervolging vanwege diens geaardheid, geloofsovertuiging of sekse, iemand die vlucht voor het geweld van de natuur – zelfs niet wanneer dat geweld van de natuur het gevolg is van menselijk handelen – is volgens de afspraken en regels géén vluchteling. En we weten allemaal dat de politiek zich bij een ramp strikt aan die regels zal houden.

Maar hoe krijgen we Den Haag, Brussel en wellicht zélfs Washington dan toch in beweging? Het enige antwoord dat ik heb is keiharde chantage, want in alle redelijkheid de wetenschappelijk bewezen gevolgen van klimaatverandering in hun gezicht wrijven, werkt niet.

Als de heren en “schare” dames politici de gevolgen van het klimaatprobleem reduceren, hoeven ze straks niet te dealen met al die vluchtelingen. Wanneer je uitgaat van het meest optimistische scenario van 200 miljoen vluchtelingen en dat aantal afzet tegen de inwoners van Europa – 740 – miljoen, dan zou je mogen verwachten dat de conservatieve xenofoben zich onmiddellijk zullen roeren om díe “ramp” in ieder geval te voorkomen. Ik hoor minister Blok al denken: ‘Waar gaan we hen láten!’ En: ‘Oh jee, mensen met verschillende etnische achtergronden kunnen niet goed samenleven, dit gaat nooit goed!’ Als we dat willen voorkomen, en als we de wereld leefbaar willen houden, voor onszelf en onze kinderen, dan moet er nú iets gebeuren. Er is geen planeet B.   

cc-foto: ADB